24.3.08
beknopt zakwoordenboek
Mbote mondélés,
Als ge in Kinshasa wilt scoren, moet ge af en toe een woordje lingala laten vallen, vandaar dus hieronder een beknopt woordenboekje voor diegenen die goesting hebben gekregen.
Het Lingala in Kinshasa is een mix van verchillende talen van de verschillende tribu's die daar samen hokken, gemengd met het frans, een zeer rudimentaire basiscommunicatietaal, een beetje zals het 'Verlon' van de Parijse banlieu's.
Een schoon voorbeeld: 'Un Kamion de ma chéries fort': betekent dus eigenlijk: een buske vol met keischoon grietjes...
BEKNOPT SPREEKWOORDENBOEK LINGALA (jargon van Kinshasa)-NEDERLANDS
Jo nanni: wie bent u
olinginini: wat wil je
mbote: goeiendag
mbote na jo: goeiendag aan u
mbote na bieno: goeiendag voor jullie
matondo mingi: Dank u zeer
kimia: rustig
kéba: pas op
téléma:stop
malembé: traag
Malamo Malamo: beetje bij beetje
Bonni jo: Hoe gaat het
Na za malamoo: het gaat goed
mingi: veel
moeké: klein
moenéné: groot
Na lingi bino mingi: ik hou veel van jullie
Tsik anga makélélé: laat me gerust.
Té: nee
Olélé oléli: dat is uw probleem
Mwana: kind
Kitoko: mooi
Tsjitok: supper, goed
Kittie: stoel
Mésa: tafel
Talo boni: hoeveel kost dat
Eza talo: dat is duur
Boti kala malamo: het gaat jullie goed (bij afscheid)
Nazano ezengo: ik ben blij
Combo nanga: ik heet …
Toléka: we gaan
Toké olea: gaan we eten
Ma chérie: een mooi meisje
Film échangé: een anders gelopen planning
Mandoto: droom
Moetoe: nacht
Komona: kijken
Nase pélindengé na monio: blij u te zien
Lingando: krokodil
Ndoenda: groenten
Madésoe: bonen
Sossoo: kip
Mbala soekaali: zoete patat
Looso: rijst
Makemba: kookbananen
Bitabe: eetbananen
Foefoe: deegmaniok
Pondoe: gestampte maniokblaren
Fwoemba: pondoe met pindanotenpasta
Mbinzo: rupsjes
Mbisi: gerookte vis
Cossa cossa: kleine gedroogde garnaaltjes
Mwamba: pindapasta
Majébo: champignons
Misili: jonge varensteeltjes
Mafoetambilla: palmolie
Als ge in Kinshasa wilt scoren, moet ge af en toe een woordje lingala laten vallen, vandaar dus hieronder een beknopt woordenboekje voor diegenen die goesting hebben gekregen.
Het Lingala in Kinshasa is een mix van verchillende talen van de verschillende tribu's die daar samen hokken, gemengd met het frans, een zeer rudimentaire basiscommunicatietaal, een beetje zals het 'Verlon' van de Parijse banlieu's.
Een schoon voorbeeld: 'Un Kamion de ma chéries fort': betekent dus eigenlijk: een buske vol met keischoon grietjes...
BEKNOPT SPREEKWOORDENBOEK LINGALA (jargon van Kinshasa)-NEDERLANDS
Jo nanni: wie bent u
olinginini: wat wil je
mbote: goeiendag
mbote na jo: goeiendag aan u
mbote na bieno: goeiendag voor jullie
matondo mingi: Dank u zeer
kimia: rustig
kéba: pas op
téléma:stop
malembé: traag
Malamo Malamo: beetje bij beetje
Bonni jo: Hoe gaat het
Na za malamoo: het gaat goed
mingi: veel
moeké: klein
moenéné: groot
Na lingi bino mingi: ik hou veel van jullie
Tsik anga makélélé: laat me gerust.
Té: nee
Olélé oléli: dat is uw probleem
Mwana: kind
Kitoko: mooi
Tsjitok: supper, goed
Kittie: stoel
Mésa: tafel
Talo boni: hoeveel kost dat
Eza talo: dat is duur
Boti kala malamo: het gaat jullie goed (bij afscheid)
Nazano ezengo: ik ben blij
Combo nanga: ik heet …
Toléka: we gaan
Toké olea: gaan we eten
Ma chérie: een mooi meisje
Film échangé: een anders gelopen planning
Mandoto: droom
Moetoe: nacht
Komona: kijken
Nase pélindengé na monio: blij u te zien
Lingando: krokodil
Ndoenda: groenten
Madésoe: bonen
Sossoo: kip
Mbala soekaali: zoete patat
Looso: rijst
Makemba: kookbananen
Bitabe: eetbananen
Foefoe: deegmaniok
Pondoe: gestampte maniokblaren
Fwoemba: pondoe met pindanotenpasta
Mbinzo: rupsjes
Mbisi: gerookte vis
Cossa cossa: kleine gedroogde garnaaltjes
Mwamba: pindapasta
Majébo: champignons
Misili: jonge varensteeltjes
Mafoetambilla: palmolie
18.3.08
El Reception een vuurdoop
In het centrum van de stad, het Theatre du Zoo, naast den zielige Zoo van Kinshasa, mochten we met onze Afro-Belgische equippe, onze ministers bedienen.
We kozen voor de style Ambiance de la Rue, serveurs, serveuses, met plateaus op het hoofd (achteraf bleek dat bovendien de enige effectieve methode om met een volle plateau aan de andere kant van de zaal te raken om aldaar te kunnen bedienen)
We bouwden elks een mobiele serveerwagen, geïnspireerd op de vele ambulante shops van de straten van Kinshasa. Sebastiaan, begaf zich met Féli, een ferme Afrikaanse naar de hektische Zandu om alle ingredienten voor de receptie bijeen te onderhandelen. Bram Soli ging het servies huren.
Het Menu was puur inheems, met enkele Europese toetsen.
Als openingscoctail caiperinha en daarna lekkere fruitCeresdrankjes
Gedurende 4 dagen bricoleren op het overdekte terras, met recup en betonyzers, naast les Peintres Populaires, die achter le Théatre du Zoo hun atelierbarakjes hebben en werkten aan tableaus over België, Karikaturale schilderijen over de conflicten tussen Wallonië en Vlaanderen, enzo..., in de hoop een goede slag te slaan op die heugelijke dag.
De morgen zelf begon met een stortbui, een algemeen aanvaard excuus in Kinshasa om enkele uren te laat te komen (want het 'communaal' vervoer zit dan ramvast in de moddeputten in het wegdek), dus de helft van onze equippe kwam om 10 uur inplaats van 8 uur aangewandeld.
Enkelen lieten het afweten, maar er dienden zich evenveel nieuwe krachten spontaan aan. Onze ploegbestond uit 3 mamma's, die kookten op de kleinen carbonvuurtjes, gemaakt van olievaten, 3 afwassers, waaronder een jochie van 11 en een ploeg van 8 serveurs, waaronder enkele actrices en acteurs en 2 proffesionele eierdragers van de straat geplukt.
Zij lopen met torenhoge kartons gekookte eieren op het hoofd, een acrobatische kunde en ze pellen op een elegante manier de eitjes voor hun klanten. Tot slot nog een 2 tal mensen voor assistentie in de keuken.
Het was een goede start, maar vanaf het duidelijk werd dat er gratis hapjes de ronde gingen werd onze keuken en ons personeel overspoeld door ongeduldige gulzigaards, zodat we op een inventieve manier ons moesten handhaven tussen de ontstane chaos om de genodigden te bedienen.
Een echte vuurdoop.
We kozen voor de style Ambiance de la Rue, serveurs, serveuses, met plateaus op het hoofd (achteraf bleek dat bovendien de enige effectieve methode om met een volle plateau aan de andere kant van de zaal te raken om aldaar te kunnen bedienen)
We bouwden elks een mobiele serveerwagen, geïnspireerd op de vele ambulante shops van de straten van Kinshasa. Sebastiaan, begaf zich met Féli, een ferme Afrikaanse naar de hektische Zandu om alle ingredienten voor de receptie bijeen te onderhandelen. Bram Soli ging het servies huren.
Het Menu was puur inheems, met enkele Europese toetsen.
Als openingscoctail caiperinha en daarna lekkere fruitCeresdrankjes
Maniokchips
(gedragen op het hoofd in een kap van een ventilator)
Nootjes
toostjes met Lembika
(pompoenpittenmeel, gemengd met cossa cossa (gedroogde minigarnaaltjes, gestoomd in pakketjes van grote maniokbladeren)
toostjes met guacamole
gefrituurde beignets met MWAMBA
(verse pindakaas)
gebakken bananen
gekookte eieren
FUFU
(maniokmeel gemengd met water, de Afrikaanse PATAT)
kokosnoten
fruitprikkers met Ananas, Papaya, banaan
Maracuja's
gekaramelliseerde pindanotenbollekes
Gedurende 4 dagen bricoleren op het overdekte terras, met recup en betonyzers, naast les Peintres Populaires, die achter le Théatre du Zoo hun atelierbarakjes hebben en werkten aan tableaus over België, Karikaturale schilderijen over de conflicten tussen Wallonië en Vlaanderen, enzo..., in de hoop een goede slag te slaan op die heugelijke dag.
De morgen zelf begon met een stortbui, een algemeen aanvaard excuus in Kinshasa om enkele uren te laat te komen (want het 'communaal' vervoer zit dan ramvast in de moddeputten in het wegdek), dus de helft van onze equippe kwam om 10 uur inplaats van 8 uur aangewandeld.
Enkelen lieten het afweten, maar er dienden zich evenveel nieuwe krachten spontaan aan. Onze ploegbestond uit 3 mamma's, die kookten op de kleinen carbonvuurtjes, gemaakt van olievaten, 3 afwassers, waaronder een jochie van 11 en een ploeg van 8 serveurs, waaronder enkele actrices en acteurs en 2 proffesionele eierdragers van de straat geplukt.
Zij lopen met torenhoge kartons gekookte eieren op het hoofd, een acrobatische kunde en ze pellen op een elegante manier de eitjes voor hun klanten. Tot slot nog een 2 tal mensen voor assistentie in de keuken.
Het was een goede start, maar vanaf het duidelijk werd dat er gratis hapjes de ronde gingen werd onze keuken en ons personeel overspoeld door ongeduldige gulzigaards, zodat we op een inventieve manier ons moesten handhaven tussen de ontstane chaos om de genodigden te bedienen.
Een echte vuurdoop.
20.2.08
les artistes kinoises
Mboti
We zijn bijna aan het eind van ons 2de logement in de volkse buurt Nyolo Ezzo, we hebben er een klein huisje met 3 kamertjes en een omuurd koergangetje dat we enkel delen met een lieve huisgenoot Didier, heerlijk prive op ons eigen. Nyolo bevindt zich op een goei 1,5 uur rijden van het centrum met 1 overstap per taxibus ( zo n 23 passagiers als sardientjes gepropt in een Nissan Vannette). Als ge change hebt kan je een rechtstreekse rit vinden naar Zandu ( de centrale markt), dat schilt een half uur en is de helft goedkoper, maar niet altijd beschikbaar.
Dit traject leggen we al een week af s morgens heen en s avonds terug omdat in grote verwachting van de komst van onze minister van cultuur ons de eer werd gegund de receptie van dit feestelijk gebeuren voor onze rekening te nemen. Gisteren vond het het gebeuren plaats in het Zoo theater, verwelkomd door een fanfare, stroomden de genodigden binnen. Het begin van een culturele samenwerking tussen DR Congo en Vlaanderen, met de KVS, die reeds 3 jaar in Congo interveneert. Zelfs de Vlaamse Leeuw werd gezongen door de ambassadeurs en onze minister en diens entourage. Ja ja t was een schoon gebeuren, het protocol was reeds dagen op voorhand voorbereidt, alles was gekuist, de putten gedicht, de open riolen op de Avenue geledigt...
Maar daarover later meer
Onze eerste dagen in Nyolo en de laatste in Lingwala werden gevuld met bezoeken aan ateliers van plaatselijke kunstenaars, peintres populaires, schrijvers, muzikanten, fotografen en plasticiens contemporaines. Bijna allen werken ze thuis tussen de potten en de pannen van de mama's in een onooglijk klein barakje.
Het meest opmerkelijke was een straatexpositie en performace van een zeer jonge en gedreven kunstenaar Aisha in onze exbuurt Lingwala. De werken bekritiseerden de rol van de pers in DR Congo 'de kolonisatie van de pers' stond er geschilderd op de krantenvellen die op de muren van de betonnen barakwoningen waren gekleefd. De kunstwerken, assemblages van gerucupereerde materialen kwamen uitermate goed terecht in het straatbeeld en vormden een tableau vivant met de beschilderde winkeltjes en het modderige paadje.
Verschillende werken stonden midden op het pad opgesteld, zodat de mensen van de buurt belemmerd werden in hun dagdagelijkse doorgang. Nieuwsgierig was er een hele menigte ontstaan. Aisha sprak hen toe door een 'toneelmicro' en lokte zo een discours uit met zn buurtbewoners, op luide toon probeerde hij hen te overtuigen van het feit dat hij niet gek was. Aan wie het wilde gaf hij met grootse gebaren een betoog over de uitgestalde werken. Zelf was hij witgeschilderd met een bloedrood laken omgewikkeld, beklad met de woorden La presse est morte.
Een van zijn companen verscheen in onderbroek en sleepte zich tergend traag verder, af en toe viel hij en wentelde zich in de modder.
Dit alles was voor ons een zeer verassend, vernieuwend en vervreemdende ervaring. Het was schoon om zien hoe de mensen toch interesse toonden en met veel respect rond de 'kunstwerken' heen liepen.
Op de ambachtenmarkt aan la gare central vonden we super grave werkjes uit tin en ander recuperatiemateriaal, gemaakt door Bienvenue, Bram en ik bezochten reeds zijn atelier.
Op een binnekoertje aan place Victoire, waar 3 families woonden lagen 2 bergen recup ' zijn schatten' waaruit hij zijn werken assembleert, een klein treintje, een raket, die echt licht geeft, een bewegende maket van een houtatelierke, en de robots, makettes van Kinshasa, echt goed ambachtwerk, wat veel verder gaat dan de gewone typische blikken speelgoedjes van den Afrik.
Hij kent hier de echt goeie stortjes, altijd goed om weten...
Op zondag maken we uitstapjes, 2 weken geleden werden we door Kinshasa gegidst door Michel, Congolees, en zn vrouw Caroline, een Waalse, Michel is verliefd op Kinshasa en is bezig aan een boek over de stad. Hij kent de historie van bijna elk gebouw: 'moderne archeologie'.
In Gombe staat zelfs een vervallen building van Corbusier. De trap nemen is een absolute must, om de restanten van de architectuur, de grote zalen, het houtwerk van de eens sjieke vloeren te bewonderen. Elk verdiep is een universum op zich, gaande van een gekraakt appartement tot politiebureau of helemaal ineengezakt,...en helemaal bovenaan is een klein trapje dat leidt naar een kitch Indisch restaurant op de 8ste verdieping, met uitzicht over de gehele stad.
Een ideaal filmdecor.
Vorige zondag ontsnapten we de stad en in een Pirogue van vissersjongens voeren we naar een privestrandje met palmbomen aan de rivier. ZAALIG. la vie en provence.
We vinden al aardig onze weg en onze compagnie is uitgebreid met 2 a 3 congolezen die ons hun tijd en kennis ter beschikking geven in ruil voor ons gezelschap en af en toe een sucre en mee aan tafel schuiven. Ze logeren meestal bij ons.
Mwanza, een superlange basketter, die de stad op zn duimpje kent, die alle achterpoortjrs, prijzen en trucken weet en die een eeuwig goed humeur heeft, een heerlijk gezelschap.
Dan zijn er nog Marc en Didier, die ons hielpen bij het vinden van onze nieuwe verblijfplaats, 2 serieuze, maar superlieve en goeie kerels.
Van hen leren we over geloof, politiek, waarden en normen en gebruiken les ancetres tegenover het christendom en het atheisme...
Hier in Kinshasa leven zoveel gemeenschappen naast elkaar, de mensen zijn super breeddenkend.
Elke dag ziet ge wel een wondertje of iets wat al uw voorgaande veronderstellingen over de congolezen volledig op zn kop zet.
De nonchalente ambiance en directheid steken ons aan.
De stortbuien zijn een heerlijke douche als alternatief op het gebrek aan stromend water.
Als mondele (blanke) ben je een streling voor het oog van velen, je ontlokt zonder veel moeite ambiance en schatergelach op straat in de bus, iedereen wilt even de hand schudden, een klein praatje maken, engels oefenen,....
Het woord voor morgen en gisteren is hetzelfde...
Leve de chaos, leve het nu.
We zijn bijna aan het eind van ons 2de logement in de volkse buurt Nyolo Ezzo, we hebben er een klein huisje met 3 kamertjes en een omuurd koergangetje dat we enkel delen met een lieve huisgenoot Didier, heerlijk prive op ons eigen. Nyolo bevindt zich op een goei 1,5 uur rijden van het centrum met 1 overstap per taxibus ( zo n 23 passagiers als sardientjes gepropt in een Nissan Vannette). Als ge change hebt kan je een rechtstreekse rit vinden naar Zandu ( de centrale markt), dat schilt een half uur en is de helft goedkoper, maar niet altijd beschikbaar.
Dit traject leggen we al een week af s morgens heen en s avonds terug omdat in grote verwachting van de komst van onze minister van cultuur ons de eer werd gegund de receptie van dit feestelijk gebeuren voor onze rekening te nemen. Gisteren vond het het gebeuren plaats in het Zoo theater, verwelkomd door een fanfare, stroomden de genodigden binnen. Het begin van een culturele samenwerking tussen DR Congo en Vlaanderen, met de KVS, die reeds 3 jaar in Congo interveneert. Zelfs de Vlaamse Leeuw werd gezongen door de ambassadeurs en onze minister en diens entourage. Ja ja t was een schoon gebeuren, het protocol was reeds dagen op voorhand voorbereidt, alles was gekuist, de putten gedicht, de open riolen op de Avenue geledigt...
Maar daarover later meer
Onze eerste dagen in Nyolo en de laatste in Lingwala werden gevuld met bezoeken aan ateliers van plaatselijke kunstenaars, peintres populaires, schrijvers, muzikanten, fotografen en plasticiens contemporaines. Bijna allen werken ze thuis tussen de potten en de pannen van de mama's in een onooglijk klein barakje.
Het meest opmerkelijke was een straatexpositie en performace van een zeer jonge en gedreven kunstenaar Aisha in onze exbuurt Lingwala. De werken bekritiseerden de rol van de pers in DR Congo 'de kolonisatie van de pers' stond er geschilderd op de krantenvellen die op de muren van de betonnen barakwoningen waren gekleefd. De kunstwerken, assemblages van gerucupereerde materialen kwamen uitermate goed terecht in het straatbeeld en vormden een tableau vivant met de beschilderde winkeltjes en het modderige paadje.
Verschillende werken stonden midden op het pad opgesteld, zodat de mensen van de buurt belemmerd werden in hun dagdagelijkse doorgang. Nieuwsgierig was er een hele menigte ontstaan. Aisha sprak hen toe door een 'toneelmicro' en lokte zo een discours uit met zn buurtbewoners, op luide toon probeerde hij hen te overtuigen van het feit dat hij niet gek was. Aan wie het wilde gaf hij met grootse gebaren een betoog over de uitgestalde werken. Zelf was hij witgeschilderd met een bloedrood laken omgewikkeld, beklad met de woorden La presse est morte.
Een van zijn companen verscheen in onderbroek en sleepte zich tergend traag verder, af en toe viel hij en wentelde zich in de modder.
Dit alles was voor ons een zeer verassend, vernieuwend en vervreemdende ervaring. Het was schoon om zien hoe de mensen toch interesse toonden en met veel respect rond de 'kunstwerken' heen liepen.
Op de ambachtenmarkt aan la gare central vonden we super grave werkjes uit tin en ander recuperatiemateriaal, gemaakt door Bienvenue, Bram en ik bezochten reeds zijn atelier.
Op een binnekoertje aan place Victoire, waar 3 families woonden lagen 2 bergen recup ' zijn schatten' waaruit hij zijn werken assembleert, een klein treintje, een raket, die echt licht geeft, een bewegende maket van een houtatelierke, en de robots, makettes van Kinshasa, echt goed ambachtwerk, wat veel verder gaat dan de gewone typische blikken speelgoedjes van den Afrik.
Hij kent hier de echt goeie stortjes, altijd goed om weten...
Op zondag maken we uitstapjes, 2 weken geleden werden we door Kinshasa gegidst door Michel, Congolees, en zn vrouw Caroline, een Waalse, Michel is verliefd op Kinshasa en is bezig aan een boek over de stad. Hij kent de historie van bijna elk gebouw: 'moderne archeologie'.
In Gombe staat zelfs een vervallen building van Corbusier. De trap nemen is een absolute must, om de restanten van de architectuur, de grote zalen, het houtwerk van de eens sjieke vloeren te bewonderen. Elk verdiep is een universum op zich, gaande van een gekraakt appartement tot politiebureau of helemaal ineengezakt,...en helemaal bovenaan is een klein trapje dat leidt naar een kitch Indisch restaurant op de 8ste verdieping, met uitzicht over de gehele stad.
Een ideaal filmdecor.
Vorige zondag ontsnapten we de stad en in een Pirogue van vissersjongens voeren we naar een privestrandje met palmbomen aan de rivier. ZAALIG. la vie en provence.
We vinden al aardig onze weg en onze compagnie is uitgebreid met 2 a 3 congolezen die ons hun tijd en kennis ter beschikking geven in ruil voor ons gezelschap en af en toe een sucre en mee aan tafel schuiven. Ze logeren meestal bij ons.
Mwanza, een superlange basketter, die de stad op zn duimpje kent, die alle achterpoortjrs, prijzen en trucken weet en die een eeuwig goed humeur heeft, een heerlijk gezelschap.
Dan zijn er nog Marc en Didier, die ons hielpen bij het vinden van onze nieuwe verblijfplaats, 2 serieuze, maar superlieve en goeie kerels.
Van hen leren we over geloof, politiek, waarden en normen en gebruiken les ancetres tegenover het christendom en het atheisme...
Hier in Kinshasa leven zoveel gemeenschappen naast elkaar, de mensen zijn super breeddenkend.
Elke dag ziet ge wel een wondertje of iets wat al uw voorgaande veronderstellingen over de congolezen volledig op zn kop zet.
De nonchalente ambiance en directheid steken ons aan.
De stortbuien zijn een heerlijke douche als alternatief op het gebrek aan stromend water.
Als mondele (blanke) ben je een streling voor het oog van velen, je ontlokt zonder veel moeite ambiance en schatergelach op straat in de bus, iedereen wilt even de hand schudden, een klein praatje maken, engels oefenen,....
Het woord voor morgen en gisteren is hetzelfde...
Leve de chaos, leve het nu.
Abonneren op:
Berichten (Atom)
